تنوع گیاهی و حیوانی در ایران باستان کاری از انجمن تاریخ سایت دانشجو
به نام جاویدی که هیچ چیزی را جاوید نیافرید.
قبل خوندن بگم که دیدم چندجا همین مطلب منو زدن تو فارومشون اما اسم دانشجو رو به اسم سایت خودشون عوض کردند!
امیدوارم دیگر دوستان یاد نگیرند این حرکت رو چون چندان جالب نیست! تمامی حقوق این مطالب به من و سایت دانشجو مربوطه! حداقلش میتوسنتند اسم رو بردارند ولی اینکه به نام خودشون بکنند....!
تنوع گیاهی و حیوانی در ایران باستان کاری از انجمن تاریخ سایت دانشجو
جمع آوری اطلاعات و تصاویر و تایپ: ادیب نوروزی
در این مقاله ما به بررسی حیوانات و گیاهانی که در ایران باستان موجود بوده اند خواهیم پرداخت و لازم به توضیح میباشد که ممکن است برخی از این گونه ها منقرض یا در حال انقراض باشند.
امیدوارم که این مطلب مانند باقی مطالب مورد خوشایندتان قرار گیرد.
ایران سرزمینی است با تفاوت های بسیار در وضع اقلیم و مناظر طبیعت و ساختمان زمین و به همین خاطر می شود در ایران 4 فصل را به صورت یکجا شاهد بود ، حال تعجب آور نیست وقتی اقلیم آب وهوایی ایران اینگونه است از نظر گیاهی و حیوانی نیز بدینگونه نباشد.
در ایران اثرهایی از انواع جانورهای وحشی و غیر وحشی پیدا شده که آنان را نام میبریم.
نشانه هایی از وجود شیر در فارس و خراسان در دست می باشد.به غیر از تصاویری که در نقوش باستانی و افسانه های عهد ساسانی هست در قرون اولیه اسلامی هم از شکار شیر توسط پادشاهان و ناموران سخن به میان آمده است.
شیر یال کوتاه هم که سابقا در دشت ارژن و نواحی جنوب غربی شیراز و همچنین در کوه های دورافتاده لرستان و خوزستان وجود داشته نشان چندانی در دست نیست.می توان گفت که دلیل اسم گزاری و القاب و عناوینی مانند شیراوژن ، شیرشکار ، شیرزبل ( شیردل ) و شیروی ( شیرویه ) هم از اثر طولانی مدت وجود شیر در تاریخ ایران نشات گرفته است.
گونه ی دیگر حیوانی به نام پلنگ است که در مازندران و فارس و در مجاورت جنگلها و کو ها وجود دارد و نام هایی چون : پلنگان ، پلنگ دره ، پلنگ دژ شاهد این مدعا است.
گراز یا وراز نیز یکی دیگر از این دست حیوانات است که قداست آن به حدی است که ایزد بهرام یک بار به صورت او بر زردشت ظاهر گشت.نام هایی همچون وراز بنده ، ورازدات ، ورازنرسی و شهرواز نیز از این دست اسامی مربوط به وراز است که نشان دهنده این است که در مواقعی از گراز به عنوان توتم یا چیزی شبیه به آن برای عبادت استفاده میشده است.
این از تعدادی از جانوارن وحشی که قدمت تاریخی در ایران دارند و حال به جانوران اهلی مانند گاو ، اسب و شتر و استر وگوسفند و بز می رسیم که از اعصار گذشته در داخل فلات موردتوجه آریایی ها قرارگرفته اند و مورد پرستش آنها بوده اند.
یک گلدان سومری متعلق به هزاره ی چهارم قبل از میلاد وجود دارد که نقش گاوی بر آن حک شده است و این نشان می دهد که گاو از مدتها قبل اهلی گشته و در شمال و شمال غربی فلات می زیسته است.
چون گاوها نقش حیاتی درتوسعه کشاورزی و معیشت مردم داشته اند حتی از قبل ورود آریایی ها مورد توجه آنها بوده اند و مورد تقدیس قرار می گرفته اند.
از تقدیس گاو همین بس که آریایی ها اعتقاد داشتند که گاو نخستین افریده ایزدی است و انواع گیاهان شفابخش از اعضای آن می روید و گمیز او مایه ی تطهیر و تزکیه است.
دیگر حیوان اهلی اسب است که مرکوب مورد علاقه آریایی ها بوده است و در سرزمین ماد اسب هایی تربیت می شد که از شهرت جهانی برخوردار بود.
گفته می شود بعد از گاو این اسب بوده که مفیدترین حیوان تلقی می گردیده.این حیوان نیز مانند گاو مورد ستایش و نیایش آریایی ها قرار داشته و با توجه به سرودهای دینی زدرشت روان وی مورد نیایش قرار می گرفته است.
نام تعداد بسیاری از پهلوانان و پادشاهان مانند: تهماسپ، ارجاسپ ، ویشتاسپ ، گرشاسپ ، اسوار و اسفار از نام این حیوان گرفته دشه است.لازم به ذکر است که نقش اسب در درفش تصویر شده است و داریوش نیز به پرورش اسب نیکو به خود می بالد و در آئین زدرشت نیز مساحمه در نگه داری اسب گناه به شمار می آید.
خر نیز از قدیمی ترین حیوانات اهلی برای سواری و بارکشی است که در نقوش عیلامی تصویرش موجود است.
شتر نیز وسیله ای مناسب برای حمل و نقل و رفت و آمد بوده که از قدیم در فلات ایران موجود بوده است.شتران دوکوهان گرگان و سیستان اهمیتی تاریخی داشته اند و نام های پرآوازه ای همچون زردشت (زرتوشتره: دارنده شتر زرد) و فرشوشتر (دارنده شتر راهوار ) هم از شتر گرفته شده اند.
دیگر حیوان سگ می باشد که وی نیز به خاطر نگه داری و نگه بانی از گله و خانه در تمامی فلات ایران موجود بوده است. به این حیوان در تغذیه بسیار توجه می شده که موجب شد انواع آن خوش ترکیب درآید و این سگ ها در نزد آریاها مقرب و محبوب بوده و در نگه داری آنها اهتمام بسیار به خرج می داده اند.
جانورانی نیز که به خاطر پوست و یا گوشتشان کشته می شده اند از قدیم در ایران بوده اند مانند گورخر که در ولایات جبال ( ماد ) مخصوصا نواحی مجاور کویر از دیرباز وجود داشت.
نشانه های وجود آن مانند کباب کردن مکرر آن در شاهنامه و داستان های مربوط به رستم و پهلوانان است و یا اینکه بهرام پادشاه ساسانی در عصر خویش یا اندک زمانی بعد نام او را به دنبال خود کشید نشان از همین موضوع است.
از سایر جانوران مانند آهوی ماده ، بزکوهی ،خرگوش و سمور ماده که در عهد ساسانیان و شاید قبل از آن از گوشت آنها خوراک های لذیذ و شاهانه تهیه می شده است و تصاویرشان در نقوش و شروف باستانی به وفور یافت می شود.
حال به پرندگان می رسیم.
در ایران باستان از قدیم خروس مورد تکریم آریایی ها بوده است و آنرا مرغ سروش پاک می خوانده اند و بانگ آنرا موجب طرد آفت از عالم می شمردند.
سیمرغ هم که با نام خود (سین مرو: شاهین مرغ ) نشان از وفاپروری و بلند نظری این مرغ اسطوره ای در میان اقوام است.در نزد اقوام دیگر سیمرغ با نام ققنوس، ققنس و فنیکس وجود دارد وتصویری از آنرا به یاد می آورد.
لازم به ذکر است که این پرنده بیشتر حالت اسطوره ای افسانه ای دارد همانطور که در شاهنامه سیمرغ به عنوان نگه دارنده زال پدر رستم دستان شناخته می شود و یا دیگر افسانه ها که باز هم نقشی اسطوره ای مانند دارد تا حقیقی.
از حیوانات افسانه ای دیگر می توان به اژدها اشاره نمود که تعبیری از انواع مارهای عجیب و نادر است که کشتن آن ها کاری ایزدی و ایزدپسند به شمار می رفته است.
از دیگر جانوران موذی و زیان آور میتوان به عنکبوت ، مگس ارغند ، مگس گاو، مارسرخ ، مارشیوا ، وزغ و کژدم و دیگر حیوانات مشابه می توان نام برد.
این جانوران موذی و زیان آور بیشتر در باتلاق ها و مرداب ها می زیسته اند و وجودشان را به اهریمن نسبت داده اند و به دیده ی نفرت به آن ها می نگریسته اند.مثلا آریای های ایرانی کفاره ی بعضی گناهان را کشتن مار و وزغ و این چنین حیواناتی می دانسته اند.
حال به گیاهان و میوه ها و روئیدنی ها می رسیم.
درخت سرو که البته در اینجا به رنگ قرمز است زیرا با یاد شهدای کربلا و مقاومتشان آنرا خونین شده میدانند.
نقش درخت سرو در تزئینات ابنیه هخامنشی این درخت سرسبز و زیبا را به عنوان یک نماد خلود و جاودانگی در نزد ایرانیان باستان به تصویر می کشد.در ایران قدیم باغ هایی وجود داشته که به آنها فردوس گفته می شده.این باغ ها محوطه هایی محصور بوده اند برای پرورش گل و گیاه که از عهد هخامنشی وجود داشته است.
بعضی میوه ها هم که با نام خویش از ایران به اقطار عالم رفته اند از انواع نعیم این باغ های پرآوازه به شمار می آیند.
انگور نیز که کشت دانه و تهیه ی عصر آن در طی افسانه ها به دوران جمشید منسوب شده است و از عهد ماد مصرف عصیر آن در مجالس ضیافت معمول بوده است.در ماد و پارس و خراسان و بخش عمده ای از نواحی فلات تا انواع گوناگون پرورش می یافت.علاوه بر این مرکبات و زیتون و نخل در پاره ای از اقلیم ها مساعد در اطرف فلات پربار بود.
رستنیهای دیگری مانند برنج و نیشکر که از هند وارد ایران شدند به صورت محصولی به درآمدند که عقیده ای در باب آنهاست که باعث درمان بیماری ها میشوند و طی قرنها از آنها استفاده می شده است و هم اکنون نیز برخی از این عقاید وجود دارد.در بین غله جو و گندم از عهد هخامنشی قوت غالب مردم بوده است.برنج نیز از همان ایام ورود به ایران تدریجا نقش عمده ای در غذای روزانه پیدا کرد.
از انواع علوفه ، یونجه که به عنوان خوراک اسب ( اسپست) از دیرباز در ولایت ماد کشت می شد نه فقط مقارن اوائل ورود مادها به سرزمین کلده رفت بلکه در یونان هم از عهد هخامنشی با نام گیاه سرزمین ماد ( مدیکابوتانه) رواج یافت و با همین نام ( مدیکا) نزد رومیها نیز رایج شد.
گیاهانی چون شاهدانه که از آن بنگ درست می شد و آنچه از آن نوشابه ای به نام هوم به وجود می آمد نیز در مراسم دینی آریایی نقشی برعهده داشتند و از رستنیهای مقدس به شمار می رفت.
منابع:
روزگاران اثر دکتر عبدالحسین زرین کوب
سایت های اینترنتی
لازن به ذکر است که تصاویر تنها تزئینی میباشند و لزوما متعلق به ایران نیستند به جز چند تصویر.
هرگونه برداشت و استفاده از این مطلب منوط به ذکر منبع و نام نویسنده می باشد
http://www.daneshju.ir/forum/showthread.php?t=44260
+ نوشته شده در پنجشنبه نهم آبان ۱۳۸۷ ساعت 16:9 توسط تواب
|